Ta chẳng chịu phong

Năm Kỷ Tỵ, sau khi đuổi được nhà Mạc, Trịnh Tráng được vua Lê phong làm sư phụ, Thanh vương. Nhân đó, Trịnh Tráng muốn lấy danh nghĩa nhà Lê bắt chúa Nguyễn phải hàng phục. Chúa Trịnh sai sứ mang sắc vua Lê vào phong cho chúa Nguyễn Phúc Nguyên chức thái phó quốc công, dụ chúa Nguyễn cho con ra chầu và nộp ba chục thớt voi và ba chục chiếc chiến thuyền.

Chúa Nguyễn tiếp sứ, nhưng ý không muốn thụ phong mà cũng không muốn tuân theo yêu sách của chúa Trịnh. Ông bèn hỏi Đào Duy Từ về cách đối phó.

Từ khuyên chúa Nguyễn hãy cứ nhận sắc rồi sẽ có cách. Ông sai làm một cái mâm hai đáy bỏ tờ sắc phong của chúa Trịnh vào giữa hai đáy, kèm theo một mảnh giấy viết bốn câu thơ. Chúa Nguyễn sai để lễ vật vào chiếc mâm đó và sai sứ là Văn Khuông mang ra Thăng Long tạ ơn vua Lê, chúa Trịnh.

Chúa Trịnh chỉ thấy có lễ vật mà không có biểu tạ về việc được vinh phong, lấy làm nghi lắm. Sau có người thấy cái mâm dày mà nặng, mới khám phá ra là mâm hai đáy. Tờ sắc và mảnh giấy được lấy ra, dâng lên chúa. Chúa Trịnh thấy có bốn câu thơ chép ở mảnh giấy như sau:

Mâu nhi vô dịch,
Mịch phi kiến tích,
Ái lạc tâm trường,
Lực lai tương địch.

Cả triều đình không ai hiểu nghĩa ra làm sao cả. Sau phải tìm người đến để hỏi. Và bốn câu thơ giải ngay rằng: “Mâu nhi vô dịch nghĩa là chữ “mâu” mà không có dấu phết tức là chữ “dư”; Mịch phi kiến tích nghĩa là chữ “mịch” mà bỏ chữ “kiến” đi, thế tức là chữ “bất”; Ái lạc tâm trường nghĩa là chữ “ái” mà bỏ chữ “tâm” đi, thế tức là chữ “thụ”; Lực lai tương địch nghĩa là chữ “lực” đối địch với chữ “lai” hai chữ để cạnh nhau, thế tức là chữ “sắc”.

Vậy cả bốn câu thơ là bốn chữ: Dư bất thụ sắc (ta không nhận sắc phong). Họ Nguyễn không chịu thần phục triều đình cho nên làm ra bốn câu thơ đó”

Chúa Trịnh tức lắm, sai đuổi theo bắt sứ giả lại, nhưng sứ giả đã bỏ đi xa rồi.