Hạc đeo bài ngà

Vào thời Minh Mệnh, nhân dân vùng Hà Đông không ai là không biết tiếng hống hách của lão đại thần trí sĩ họ Tạ. Lão ta có nuôi một con hạc và yêu quý nó vô cùng. Chân hạc đeo vòng vàng, cổ hạc lại đeo một chiếc bài ngà, có đề mấy chữ “Ai đánh chết hạc, phải đền mạng”. Nhưng hạc nhà quan hư thân tai quái, hay đi quấy nhiễu nhân dân. Một hôm hạc vào phá vườn của một nhà dân nọ, bị chó nhà này cắn chết. Chủ nhà sợ hãi đến kêu van xin đền bằng bất cứ giá tiền nào. Nhưng lão hưu quan không nghe, nhất định đòi phải đền mạng. Lão ta tự sang bên quan án họ Đỗ đòi phải bắt giam người dân và ghép anh ta vào tội tử hình. Quan án rất căm phẫn về việc bất công và độc ác đó, nhưng trước thế lực của lão đại thần, ông cũng đành phải nén lòng để tìm kế cứu người mà không luỵ mình. Quan án kính cẩn mời lão đại thần ra công đường, rồi gọi chủ nhà đem con chó và xác hạc sang để hầu kiện. Lúc đông đủ, quan án hỏi lại đầu đuôi, rồi bình tĩnh và nghiêm túc tuyên án bằng bốn câu thơ đanh thép như sau:

Hạc chi huyền bài,
Khuyển bất thức tự
Cầm thú tương thương
Ư nhân hà dự?

Tạm dịch:

Hạc kia đeo bài,
Chó không biết chữ
Cầm thú hại nhau,
Người sao can dự?

Đoạn quan án tha cho người dân mang chó về. Còn xác con hạc thì trả lại lão đại thần. Lão này tức uất người, hầm hầm bỏ về.

Đến đêm lão huy động gia nhân sang định phá nhà và đánh quan án. Nhưng khi đến nơi thì chỉ còn có nhà không, vì quan án đã sớm cùng gia quyến xuống thuyền về kinh để lánh nạn và để tố cáo với triều đình tội ác của tên quan già. Bọn đầu trâu mặt ngựa lại kéo sang nhà anh nông dân, nhưng anh này cũng đã được quan án bảo trước cho biết mà lánh đi một chỗ khác rồi.