Truyền thuyết gắn với đất Thăng Long (III)

Chuyện Đầm trâu vàng

Ngày xưa, đời thượng cổ, có người tên là Vương Chất đi đốn củi ở trong núi, gặp hai Tiên đồng đang đánh cờ. Hai Tiên đồng cho Chất một hột táo, Chất ăn khỏi đói, rồi gác rìu mà ngồi xem đánh cờ. Tiên đồng bảo Chất: "Cái rìu của ngươi nát rồi". Chất cúi xuống, lúc ngẩng lên thì không thấy Tiên đồng đâu. Chất về đến nhà thì không còn gặp lại những người thân cũ ở trần gian nữa. Do tích đó, người đời gọi quả núi này là núi Tiên Du (núi chơi Tiên) và có một núi kế bên là núi Lạn Kha (núi rìu nát). Nhân đấy, lấy tên đặt tên cho huyện. Hiện nay ở huyện Tiên Du vẫn còn vết tích cũ.

Núi Tiên Du có tinh trâu vàng (Kim Ngưu), nửa đêm thường tỏa ra ánh sáng. Có nhà sư lấy tích trượng yểm lên trán trâu. Trâu vàng bỏ chạy, húc vào đất, làm sụt thành cái hồ. Nơi này, sau gọi là thôn Húc. Trâu vàng chạy đến Văn Giang (nên ở đó có cái vũng lớn tên là vũng Trâu Đầm). Trâu chạy qua các xã Như Phượng, Như Loan, Đại Lạn, Đa Ngưu. Các xã này sở dĩ có tên như vậy vì có vết chân trâu đi tới. Trâu lại từ bến ra sông cái, đến Ninh Giang, đi men theo phủ Lý Nhân, theo ven sông Cái tới sông Tô Lịch, chỗ ấy là Tây Hồ.

Người đời truyền tụng rằng: Cao Biền giỏi thuật số, thông địa lý, thường cưỡi diều giấy bay trên không trung để yểm các nơi thắng cảnh. Biền thấy trâu đi vào hồ Dâm Đàm (nay là Tây Hồ) rồi thoắt không thấy trâu đâu nữa. Trên đường trâu chạy, khắp nơi biến thành khe, ngòi, rãnh, lạch. Người xưa có thơ rằng:

Kim Ngưu do ẩn tại hồ trung,
Thủy hạt nan tầm bất kiến tung.
Đại Việt Nam an tồn thánh chủ
Cao Biền hạ bút hận vô cùng

Dịch nghĩa:

Trâu Vàng còn ẩn mãi giữa hồ
Nước cạn muốn tìm chẳng thấy tung tích
Nước Đại Việt bình yên là thờ thánh chúa
Cao Biền hạ bút hận còn sâu.