Tri ân

Làng tôi nằm bên sông Hồng mang một cái tên rất cổ và có nhiều ý nghĩa: Bộ Đầu. Thuở xa xưa, nó nằm trong mỗi chuỗi tên làng rất dân gian, trải dài từ huyện Thường Tín đến huyện Phú Xuyên, trước thuộc Hà Tây, nay thuộc Hà Nội. Đó la những Mui, Dành, Nghệ, Dấp, Trằm, Đừng, Trảy...Sau nhiều năm, các tên làng khác đều đổi thay, riêng tên làng tôi vẫn không đổi.

Theo Từ điển nhân vật Việt Nam (Nhà xuất bản Văn hoá 1993): Trước năm 1802, làng tôi thuộc phủ Thường Tín và sau năm 1802, đại thi hào Nguyễn Du từng làm tri phủ Thường Tín. Trang 508 cuốn từ điển này còn ghi: Từ năm 1802, triều đình Gia Long vời ông (tức Nguyễn Du) ra làm quan, bổ làm tri huyện Phù Dung, rồi đổi làm tri phủ Thường Tín.

Minh hoạ: Nguyễn Minh Phú

Làng tôi gắn bó với một khúc sông Hồng suốt đời chảy như không bao giờ mắc nợ. Làng tôi gắn với mái đình, mái chùa, mái đền, với một cây goạ cổ thụ, với cầu Nghè cổ kính...Theo cách giải thích của ông nội tôi thì sở dĩ đền Đông Bộ Đầu (tên gọi mới theo giấy công nhận là di tích lịch sử-văn hoá của Bộ Văn hoá-Thông tin cách nay trên chục năm) được dân gian gọi là chùa Thánh vì mặt trước thờ Phật, mặt sau thờ Thánh (tức Thánh Gióng).

Cách đây gần nửa thế kỷ, có lần ông nội tôi đã nói với tôi: “Theo truyền thuyết, làng mình là quê mẹ của Đức Thánh Gióng. Sau khi đánh tan giặc Ân và sau khi về giời, ngài đã trở về chia tay mẹ. Nhưng khi ngài trở về thì một chuyện đau lòng đã xảy ra: Khi ra sông Hồng giặt giũ, mẹ ngài bị thuồng luồng ăn thịt. Nổi giận, ngài đã giết hết thuồng luồng ở khúc sông Hồng này. Khi nào có dịp vào chùa Thánh, cháu sẽ có dịp chiêm ngưỡng tượng Thánh Gióng. Tượng ngài cao khoảng 8-9m, một tay ngài cầm vũ khí, còn một tay ngài nâng một tháp thờ, chân ngài đạp lên những con giao long. Tháp thờ chính là dấu ấn ghi lại lòng nhớ ơn khôn nguôi của ngài sau khi diệt xong loài thuỷ quái. Còn làng ta, khởi thuỷ nằm ở kia cơ. Nhưng sau khi đê vỡ, làng cũ bị nước xoáy thành một cái vực lớn nên dân làng mới rời làng về đây. Ông nghe các cụ trước ông kể lại: Khi làng chìm trong nước, mọi thứ đều chìm nhưng riêng cái chuông chùa Lý thì vẫn nổi. Thực tế chắc không phải vậy. Nhưng vì yêu làng mình, luyến tiếc làng mình, yêu ngôi chùa thiêng của làng mình mà các cụ mới nói thêm những điều như thế”.

Cách đây không lâu, tôi có mời một anh bạn làm thơ về thăm làng tôi. Anh không chỉ đến làng tôi một lần mà đến dăm ba lần. Anh không chỉ đi một lần với tôi mà có lần còn rủ răm bảy người bạn đi cùng. Anh bảo: “Tôi mê làng ông lắm. Tôi dám chắc cây gạo cổ thụ làng ông là có một không hai. Về thăm làng ông mà tôi nhớ làng tôi. Chẳng giấu gì ông, sau khi phải tiêu thổ kháng chiến (trong kháng chiến chống Pháp) và sau khi bị bom Mỹ tàn phá (trong kháng chiến chống Mỹ), làng tôi không còn lưu lại một dấu vết nào của quá khứ nữa. Lâu nay, tôi sống như một kẻ mất làng. Nhiều lúc tôi cảm giác như một người bị mất gốc rễ”.

Bây giờ, có lẽ người lưu giữ nhiều chuyện cổ tích về làng tôi nhất chính là cụ Nguyễn Văn Phực. Cụ Phực năm nay đã 82 tuổi, hiện sống tại Hà Nội. Gia đình cụ gắn bó với thôn Bộ Đầu từ nhiều đời nay. Nhiều năm trở lại đây cụ Phực là chủ tịch hội đồng hương thôn Bộ Đầu. Cùng với nhiều người cụ bỏ ra khá nhiều tiền làm công đức. Cụ bảo: “Chúng tôi đã góp ít nhiều vào việc tu sửa lại đình làng, chỉnh trang lại chùa Thánh. Giờ tuổi đã cao và chỉ còn làm cố vấn cho hội đồng hương, nhưng tôi vẫn muốn đứng ra quyên góp tiền bạc để phục dựng lại cầu Nghè”. Cụ Phực tâm sự: “Những việc làm của tôi cũng là góp phần tri ân tổ tiên, tri ân làng xóm, tri ân mảnh đất đã sinh ra mình. Con người ta đã sống trong trời đất thì phải biết tri ân và luôn nhớ đến nguồn cội!”.