Phong thái cụ già

Các nhà văn xưa thường hay đọ tài nhau bằng lối liên cú. Cùng lấy một đầu đề, hai người làm chung, người này câu 1 thì người kia làm tiếp câu 2, cứ như thế luân phiên nhau cho đủ 8 câu, nếu là bài thơ Đường luật. Các sách hợp tuyển xưa nay ít thấy giới thiệu sự kiện này ở Việt Nam(1). Chắc cũng có nhiều nhưng vì ít bài xuất sắc nên không truyền lại. Dưới đây, chúng tôi giới thiệu một nhóm đồng tác giả vào thế kỉ XVII.

Hai ông Nguyễn Quý Đức và Nguyễn Dương Bao cùng làm quan dưới triều Lê Trịnh, được về trí sĩ. Họ thường giành những ngày cuối đời, cùng nhau đi du ngoạn, trao đổi văn thơ. Một hôm đối diện nhau, ông Quý Đức cầm cối giã trầu, ông Dương Bao thì lau kính lão. Họ bỗng bật cười nghĩ đến tuổi già. Hai người thách nhau làm một bài thơ Nôm theo kiểu liên cú, mà phải đọc miệng chứ không dùng bút giấy. Bài thơ hoàn thành ngay trên chiếu rượu:

Quý Đức: Cùng nhau nghị sự đã ngây ngây

Dương Bao: Ông vẻ kia, ông lại vẻ này

Quý Đức: Nhật nguyệt đôi vừng soi trước mặt

Dương Bao: Khu cơ một máy vững trên tay

Quý Đức: Xét nơi hào mạt nào hề lật

Dương Bao: Ép kẻ gian ngoan đã dí ngay

Quý Đức: Con trẻ đàn bà đừng mủm mỉm

Dương Bao: Càng già càng trọng nhủ cho hay!(2)

Bài thơ được truyền đi. Dư luận công nhận đúng là những con người có vai trò nhất định trong chính sự nước nhà (cả hai ông đều giữ trọng trách ở triều đình), có đạo đức và phẩm chất công bình chính trị. Và tuy già, các cụ vẫn không kém phần… nghịch ngợm.

(1) Chỉ thấy có một tác phẩm nữa viết theo lối song thất lục bát của ba anh em Tùng Thiện Vương, Tuy Lý Vương, Tương An Vương được chép lại trong bộ Vĩ Dạ hợp tập.

(2) Thật ra bài thơ không hay lắm, nhưng đó là tác phẩm thế kỉ 17, nên so với nền chung thì vẫn khá hơn.